Literaturia dag 9: Lilian Zielstra – Ode aan Groningen

Het is weer voorbij. De elfde editie van Literaturia, het literaire en poëtische programma van Noorderzon, is gisteravond stralend afgesloten: in de volle zon en met de Stadsdichter van Groningen, Lilian Zielstra. Met haar Ode aan Groningen liet ze de aanwezigen kennis maken met de stad die zij nu anderhalf jaar in poëzie heeft gevat.

Zielstra vertelde over de keuzes die ze maakte en wat van een stadse plek een poëtisch onderwerp maakt. Zo maakte ze het publiek duidelijk hoe het proces van gedichten schrijven werkt en liet ze de resultaten uiteraard horen.

Naderhand vroeg ze de aanwezigen nog om onvermoede plekjes die het waard zijn vereeuwigd te worden in een stadsgedicht. Het leverde naast persoonlijke voorkeuren (“Onze achtertuin”) ook enkele interessante voorstellen op, zoals de muurschildering van Jan van der Zee die ooit te zien was in de voormalige Analistenschool en nu is gereproduceerd in het Instituut voor Life Science & Technology van de Hanzehogeschool Groningen.

Literaturia 2018 was mooi en vooral erg veelzijdig. Door het verhaal als uitgangspunt te nemen, en niet een boek zoals gebruikelijker bij literaire evenementen, krijgt het publiek veel meer te zien en te horen over het verhaal van het verhaal. Dat pakte goed uit.

Een bespiegeling over Noorderzon kan nooit zonder meteorologisch overzichtje. We hadden het geluk dat de spatregendagen aan het begin zaten, zodat Literaturia – in de Desdemonatent – nergens last van had. Toen het opklaarde en de zon het festivalterrein omtoverde in een heerlijke plek om te zijn, zat Literaturia lekker buiten aan de Leliesingel.

Over bezoekers hadden we de hele editie bepaald niet te klagen: de Desdemona zat steeds vol en de kaartjes van het Leliesingel-programma waren halverwege de avonden uitverkocht. Belangrijker nog, publiek en pers reageerden unaniem positief op het gevarieerde aanbod. Mooi voor nu, maar vooral voor het werk dat er aan zit te komen voor de editie van 2019. Het is een stimulans om er weer iets moois van te maken. We zien er alvast naar uit. Wat ons betreft: tot volgend jaar!

Literaturia dag 8: Jente Jong en Marc Nochem – Het intieme vreemde

Overvallen door het mooie weer begon de vrijdag van Literaturia in een majeure stemming. Op het programma stond Het intieme vreemde, een live hoorspel van schrijfster Jente Jong en muzikant Marc Nochem. Opgevrolijkt door de zonnestralen, maar vooral door de intrigerende aankondiging, stond er een half uur voor aanvang van de eerste van vier voorstellingen al een rij voor de Literaturia-container aan de Leliesingel.

Het intieme vreemde is de gelijknamige roman van Jente Jong, over het gemis van een moeder en de dagboeken die het hoofdpersonage uit de roman helpen een reconstructie van het leven van haar moeder te maken. Jong had met hulp van gitarist en geluidscollagist Marc Nochem een deel uit haar roman bewerkt tot een waardige, kleine vertelling die op veel bijval kon rekenen van de aanwezigen.

Zo werkt het vaker aan de Leliesingel, waar meer theatercontainers staan: mensen schuifelen zachtjes voorbij en zodra de deuren bij een voorstelling opengaan, wordt er gespied hoe de mensen de locatie verlaten. Soms worden spontaan gesprekjes aangeknoopt, om te zien of de voorstelling de moeite van de verrassing waard is.
Op die manier verkochten Jong en Nochem gisteravond moeiteloos vier keer uit. Een vijfde voorstelling had zelfs gemakkelijk gekund, zo vaak moest het kassapersoneel uiteindelijk  ‘nee’ verkopen.

Jong en Nochem speelden met bezieling en raakten de juiste snaar bij het publiek, waarmee ze eens te meer aantonen dat een roman een perfect vertrekpunt kan zijn voor een theatrale voorstelling. Festivals zouden meer oog moeten hebben voor de literaire hoek bij de programmering. Er is zoveel fraais te ontdekken; en beslist meer dan alleen een voordracht vanachter een kathedertje, met wat vragen naderhand. Dat is intussen achterhaald.

Literaturia dag 7: Michelle van Dijk en Roland Vonk – Groeten uit Rotterdam

Donderdagavond aan de stemmige Leliesingel. Voorbijgangers drentelen in een bleek zomerzonnetje langs de theaterlocaties. Bij de bonte Literaturia-container staat een rijtje belangstellenden te wachten. Op elk uur, beginnend om de klok van zeven, klinkt het Rotterdamse geluid van Roland Vonk en Michelle van Dijk, twee debuterende auteurs uit de havenstad.

Voorbijgangers die de titel van de voorstelling op het aankondigingenbord zien, laten het vet over de Leliesingel klinken. “Jottujjjdam” en het zingerige “kejje dat horen dan?” Binnen zijn Vonk en Van Dijk al begonnen met hun voordrachtsoirée. Om beurten lezen zij korte verhalen en passages voor, met verve en plezier. Van Dijk leest korte verhalen en delen uit haar roman Darko’s Lessen, Vonk kiest voor zijn radiocolumns uit de bundel Dat moet nog blijken. De boekverkoper van dienst doet naderhand goede zaken.

Met Van Dijk en Vonk haalde Literaturia twee bijzondere stemmen naar Groningen. Bevlogen schrijvers, pakkende vertellers en innemende Rotterdammers die het publiek met een glimlach en een goed gemoed verder op weg stuurden. Een mooie balans, na de gekte van De Komijnen op de woensdag een echte literaire avond op de donderdag.

Literaturia dag 6: De Komijnen

De zesde dag van Literaturia was op voorhand al een spektakelstuk. Het Utrechtse literair-theatrale gezelschap De Komijnen kwam naar Noorderzon en dat gaat niet ongemerkt. De zes Komijnen houden niet van half werk en verbouwden in een uur tijd de complete Literaturia-locatie tot een Komijnendomein, dus met apparaten, lichtkasten, muziekinstrumenten en vooraf ondefinieerbare objecten.

De vier voorstellingen die volgden, met voordrachten, intermezzo’s, literaire acts en muzikale interactie, waren zo uitzinnig en divers, dat het publiek naderhand nauwelijks kon uitleggen wat het zojuist had gezien. De Komijnen bleven er rustig onder, en voerden naarmate de avond vorderde de spanning nog wat verder op.

Literaturia was opnieuw compleet uitverkocht op de Leliesingel, wat laat zien dat avontuurlijk literair programma het goed doet bij festivalpubliek. Eerlijk is eerlijk: de uitdossingen van de Komijnen hebben daar gisteravond zeker aan bijgedragen. Het aankondigingenbord, dat repte van 100 acts in 20 minuten mét WTF-garantie, deed de rest.

Het publiek, dat even enthousiast het locatie uitstapte als het binnenging, was duidelijk overdonderd door De Komijnen. Eén van de bezoekers vatte het aldus samen: “Ik denk dat ik vanavond, als ik in bed lig, pas werkelijk doorheb wat ik zojuist allemaal heb gehoord en gezien.” Zo zijn De Komijnen, daar weten ze in thuisbasis Utrecht intussen al alles van.

Literaturia dag 5: Frits Jonker

Literaturia heeft de Desdemona tent verlaten en is verhuisd naar de Leliesingel. Dat betekent vier korte voorstellingen per avond in een intieme setting. Gisteravond werd de nieuwe Literaturia-locatie ingewijd door schrijver-verzamelaar-liefhebber Frits Jonker die een werkelijk bijzonder programma in petto had. In vier voorstellingen vertelde Jonker bevlogen over fascinaties voor curieuze muziek, de geschiedenis van de single en de plaats die vinyl innam in vroeger dagen.

Wat de minicolleges van Jonker zo bijzonder maken is dat hij van de hak op de tak lijkt te springen, maar uiteindelijk altijd op een rond verhaal uitkomt. Gisteravond liet Jonker berichten horen van mensen aan familieleden overzee: hartverwarmende en grappige boodschappen die destijds voor de gelegenheid op plaat werden gezet. Hij vertelde over Max Woiski en tv-dominees uit het tijdperk van vóór de televisie. Hij liet de aanwezigen horen hoe de Duitsers aan het einde van WO II de geallieerde strijdkrachten probeerden te demotiveren met muziek, en zo voort.

De magie tussen publiek en Jonker was prachtig. Er ontstonden leuke gesprekken tijdens de voorstelling en er werd hier en daar voorzichtig meegezongen met reclameplaatjes uit de jaren vijftig. Voor Jonker de ultieme beloning voor zijn bevlogenheid: alle voorstellingen zaten compleet vol. Bijzonder, vond Jonker. Verdiend, vond het Noorderzon-publiek.

Literaturia dag 4: Richard Koek – New York

Op maandag steekt Literaturia altijd de landsgrenzen over. Dit jaar namen we de oversteek naar New York, woonplaats van fotograaf Richard Koek die onlangs een fotoboek van de stad publiceerde, New York New York.
In het boek vertelt Koek het verhaal van de stad die hij achttien jaar geleden leerde kennen en waaraan hij zijn hart verloor. Gisteravond was hij a man on a mission: hij vertelde de verhalen achter zijn foto’s, om ons zo New York en haar inwoners te tonen.

De uitverkochte Desdemona tent puilde uit en hing aan zijn lippen. Koek bleek een rasverteller die moeiteloos overschakelde van zijn eigen jeugd in Noord-Holland, als zoon van een Argentijnse moeder, en de demografische samenstelling van de verschillende wijken in New York. Koek maakte inzichtelijk hoe hij op zoek gaat naar dat bepalende moment, dat ene tafereel, dat de situatie precies vat. Hij analyseerde zijn werk op een prettige manier en gaf met zijn uitleg het publiek alle gelegenheid zelf ook op ontdekking uit te gaan in zijn foto’s.

In de aanloop naar Literaturia waren er fronsen en vragen: wat moet een fotograaf in een literair programma? Zelfs Koek had zijn bedenkingen. Maar wie gisteravond aanwezig was in de Desdemona tent verbindt de lijntjes: de foto’s uit New York New York zijn de scenes van Koeks verhaal, dat hij gisteravond voluit vertelde.
Na afloop kreeg het publiek alle gelegenheid om vragen te stellen, waarmee de interessante avond met een halfuur werd verlengd. Ergens zeiden de mensen tegen Koek: blijf nog even, vertel vooral meer over je werk en die magische stad die je ons in al haar grootsheid op detailniveau hebt voorgehouden.

Een fotograaf bij Literaturia; soms moet je lef tonen om een geweldige avond voor elkaar te boksen. Wie verhalen zoekt, vindt ze evengoed in de fotografie. Op Noorderzon denken we niet in hokjes, maar in lijnen. Waarvan akte.